Je eigen installatie, conform het AREI

Het AREI (Algemeen Reglement op de Elektrische Installaties) is het Belgische koninklijk besluit dat vastlegt hoe elektrische installaties moeten worden ontworpen, aangelegd en gekeurd. Sinds 1 juni 2020 is het opgesplitst in drie boeken. Voor een woning heb je Boek 1 nodig: installaties op laagspanning en zeer lage spanning.

Veilig werken: de vijf gouden regels

1. Vrijschakelen. Zet de automaat van de kring uit, en bij twijfel de hoofdschakelaar.
2. Beveiligen tegen herinschakelen. Plak de automaat af of hang er een briefje aan. Huisgenoten zetten "de zekering die gesprongen is" graag terug op.
3. Spanningsloosheid meten. Met een tweepolige spanningstester, niet met een schroevendraaier met lampje. Test de tester eerst op een stopcontact dat wél onder spanning staat.
4. Aarden en kortsluiten. In woningen zelden nodig; relevant voor grotere installaties en PV-strings.
5. Afschermen van nabije delen onder spanning. Bijvoorbeeld de ingangsklemmen van je bord, die blijven onder spanning, ook als de hoofdschakelaar uit staat.

Een woning in België krijgt 230 V wisselspanning (eenfasig), of 3×230 V of 3×400 V (driefasig). Het vermogen van een toestel is spanning maal stroom: P = U × I. Een waterkoker van 2300 W trekt dus 10 A.

Kleurcode van geleiders

Kabeltypes die je tegenkomt

Kabels hebben ook een brandklasse volgens de Europese bouwproductenverordening (CPR), zoals Eca of Cca-s1,d1,a1. Controleer bij aankoop dat de kabel de klasse heeft die het AREI voor jouw toepassing vraagt; bij twijfel neem je de betere klasse.

Voor je kringen gaat ontwerpen, moet je weten welke stukken er in je installatie zitten en wat ze doen. Deze module is je woordenboek. Kom gerust terug als je verder in de cursus een term tegenkomt.

Kring, stroombaan en punt

• Stroombaan of kring: alles wat achter één automaat hangt. Het AREI zegt "stroombaan", elektriciens zeggen meestal "kring".
• Eindstroombaan: een kring waar rechtstreeks verbruikers op hangen (lampen, stopcontacten, een toestel). Een kabel naar een onderverdeelbord is geen eindstroombaan.
• Punt: één plaats op de kring. Een lichtpunt is één plaats waar een lamp hangt. Een stopcontactpunt is één afdekplaat met één of meer stopcontacten. Een dubbel stopcontact onder één plaat telt dus als één punt.
• Toegewezen kring: een kring voor één toestel, bijvoorbeeld de wasmachine.
• Sectie: de doorsnede van het koper in een draad, in mm². Hoe dikker, hoe meer stroom de draad aankan zonder warm te worden.

Wat zit er in je verdeelbord

Het verdeelbord (zekeringkast) is waar de voeding van de meter over je kringen verdeeld wordt. Alle toestellen klikken op een metalen rail van 35 mm, de DIN-rail. Hun breedte meet je in modules van 18 mm; een automaat is meestal 1 module breed.

Schakelaars: enkelpolig en tweepolig

Een pool is één geleider die de schakelaar onderbreekt. Een enkelpolige schakelaar onderbreekt alleen de fase; de nul loopt gewoon door naar de lamp. Een tweepolige schakelaar onderbreekt fase én nul tegelijk. Op de achterkant zie je het verschil: een enkelpolige heeft twee klemmen, een tweepolige vier.

In module 03 werk je elk van deze schakelingen uit, met klikbare schema's.

Stopcontacten (contactdozen)

• In België gebruik je het type met aardingspen (penaarde): de pen steekt uit het stopcontact en raakt de aardingsopening van de stekker.
• Kinderbeveiliging: sluitertjes in de openingen die enkel opengaan als beide polen tegelijk worden ingedrukt. Verplicht in woningen.
• Inbouwdoos: de ronde doos in de muur waarin het stopcontact of de schakelaar vastzit. Alle verbindingen zitten in een doos, nooit los in de muur.
• Verbindingsklemmen: draden verbind je met schroef- of steekklemmen (zoals Wago), niet door ze in elkaar te draaien met isolatietape errond.

Beschermingsgraad: de IP-code

De IP-code op materiaal zegt hoe goed het beschermd is tegen binnendringen. Het eerste cijfer gaat over vaste voorwerpen en stof, het tweede over water. Een X betekent "niet getest voor dit deel".

Toestelklassen en zeer lage spanning

ZLVS (zeer lage veiligheidsspanning, internationaal SELV) is een spanning van maximaal 50 V wisselspanning of 120 V gelijkspanning, gevoed via een veiligheidstransformator en volledig gescheiden van het net. In de badkamer gelden nog lagere grenzen.

Elke schakeling hieronder is een werkend schema. Klik op een schakelaar of drukknop (of gebruik Tab en Enter) en kijk welke draden onder spanning komen. Bruin betekent onder spanning, grijs spanningsloos.

1. Enkelvoudige schakeling

Eén lamp (of groep lampen), één bedieningsplaats. De basis van alles.

2. Dubbele schakeling (serieschakelaar)

Twee lampen of groepen, apart te bedienen vanaf één plaats. Denk aan een plafondlamp en spots in de living. Het is één schakelaar met twee wippen onder één plaat. De fase komt één keer binnen en wordt intern naar beide wippen gevoerd.

3. Hotelschakeling (wisselschakeling)

Eén lamp, twee bedieningsplaatsen: boven en onder aan de trap, of aan beide deuren van een lange kamer. In Vlaanderen heet dat een hotelschakeling, de schakelaars heten wisselschakelaars of hotelschakelaars.

Een wisselschakelaar heeft drie klemmen: één gemeenschappelijke (vaak gemerkt met L of een pijltje) en twee wisselcontacten. De gemeenschappelijke klem maakt altijd contact met één van de twee. Tussen de twee schakelaars lopen twee wisseldraden. De lamp brandt als beide schakelaars "dezelfde" wisseldraad kiezen.

4. Kruisschakeling

Drie of meer bedieningsplaatsen, bijvoorbeeld een gang met drie deuren. Aan de twee uiteinden staat een wisselschakelaar, daartussen één of meer kruisschakelaars. Een kruisschakelaar heeft vier klemmen: twee wisseldraden in, twee uit. In de ene stand gaan ze recht door, in de andere wisselt hij ze om.

5. Teleruptor

Een teleruptor is een relais in het bord dat bij elke puls omklapt: aan, uit, aan. Je bedient hem met drukknoppen (die veren terug), en je mag er zoveel parallel op zetten als je wil. Zo vervang je een ingewikkelde kruisschakeling door één simpele stuurdraad die langs alle drukknoppen loopt.

• De spoel van de teleruptor wordt gestuurd op 230 V, of op zeer lage spanning (8, 12 of 24 V) via een beltransformator. Een lage stuurspanning is handig als je later wil automatiseren.
• Het vermogenscontact van de teleruptor zit in het bord en schakelt de fase naar de lampen.
• Op het eendraadschema teken je de teleruptor met zijn drukknoppen en de lampen die hij schakelt.

6. Trappenhuisautomaat (minuterie)

Hetzelfde principe als een teleruptor, maar de lamp gaat na een ingestelde tijd vanzelf uit. Typisch voor een gemeenschappelijke trappenhal, een kelder of een garage. Elke druk start de tijd opnieuw. In deze demo staat hij op 6 seconden.

Schakelaars echt aansluiten: L, 1, 1'

Op de achterkant van een schakelaar staan letters en cijfers bij de klemmen. Die vertellen welke draad waar komt. De afspraak is bij de meeste merken dezelfde:

• L (soms P of een pijltje): hier komt de fase binnen, of bij de tweede wisselschakelaar de draad die naar de lamp gaat. Dit is de gemeenschappelijke klem.
• 1, 2: uitgangen. Bij een serieschakelaar is 1 de eerste wip en 2 de tweede.
• 1' (spreek uit: "één accent"): het tweede contact van dezelfde wip. Een wisselschakelaar heeft 1 én 1'; daar komen de twee wisseldraden.
• L1, L2: bij een dubbele schakelaar (twee schakelaars onder één plaat) hoort L1 bij de eerste en L2 bij de tweede. Zo krijg je bij een dubbele wisselschakelaar L1, 1, 1' en L2, 2, 2'.

Kies hieronder een schakelaar en zie de achterkant met de draden erop.

Andere bedieningen

Termen als automaat, punt of tweepolige schakelaar zijn nieuw voor je? Lees eerst module 02.

Een stroombaan of kring is alles wat achter één automaat hangt. De automaat beschermt de kabel, niet het toestel: hij moet uitschakelen voordat de draad te warm wordt. Daarom hangt de maximale beveiliging af van de sectie.

Dit zijn de gangbare waarden voor huishoudelijke installaties bij normale plaatsingswijze. Lange lijnen (spanningsval) of kabels in isolatie of gebundeld kunnen een grotere sectie vragen.

Kringcontrole

Stel een kring samen en zie meteen of hij de AREI-regels uit deze module haalt.

Een automaat meet hoeveel stroom er loopt. Een differentieel meet of de stroom die via de fase vertrekt ook via de nul terugkomt. Is er een verschil, dan lekt er stroom weg, misschien door iemand heen. Vanaf de ingestelde waarde schakelt hij af.

In België werken woningen met een TT-net: de netbeheerder aardt zijn nul, jij zorgt voor je eigen aarding. Elke metalen behuizing (klasse I-toestel) is via de geel-groene draad verbonden met de aarding. Bij een isolatiefout vloeit de stroom naar de aarde en schakelt de differentieel af.

Onderdelen van de aarding

• Aardelektrode: bij nieuwbouw een aardlus in de funderingssleuf (blanke koperdraad, onder het gebouw rondgelegd). Bij renovatie aardpennen.
• Meetklem: een scheidbare verbinding tussen aardelektrode en hoofdaardklem, zodat de keurder kan meten.
• Hoofdaardingsgeleider: van meetklem naar de aardrail in je bord.
• Hoofdequipotentiaalverbindingen: leidingen voor water, gas en verwarming en metalen bouwdelen worden aan de hoofdaardklem gekoppeld, vlak waar ze het gebouw binnenkomen.
• Bijkomende equipotentiaalverbindingen: in ruimten met bad of douche, volgens hoofdstuk 7.1 (zie module 07).

Hoofdstuk 7.1 werd volledig herschreven en afgestemd op de internationale norm IEC 60364-7-701. De grootste veranderingen: volume 1bis en volume 3 bestaan niet meer. Een badkamer kent nog volume 0, 1 en 2; een aparte douche enkel volume 0 en 1. De rest van de ruimte heet gewoon "de ruimte" en wordt afgebakend door vloer, plafond (of max. 3 m hoogte) en wanden.

Vul je kamers in met het aantal lichtpunten en stopcontactpunten (afdekplaten), en vink de toestellen aan die een eigen kring krijgen. De planner stelt kringen voor en verdeelt ze over de differentiëlen. Er staat een voorbeeldwoning in; pas die aan naar je eigen huis.

Het eendraadschema toont je installatie als één lijn per kring. Je tekent niet elke draad, maar enkel wat er op de kring zit en in welke volgorde. De symbolen staan in AREI Boek 1 (afdeling 2.13, tabel 2.23) en zijn gebaseerd op de internationale norm IEC 60617.

De belangrijkste symbolen

Het patroon bij schakelaars: een cirkeltje met een schuine lijn. Een kale lijn is enkelpolig; drie korte dwarsstreepjes erop staan voor twee- of driepolig. Een lijn die aan beide kanten van het cirkeltje doorloopt, elk uiteinde met een klein haakje, is een wisselschakelaar; vier van die armen samen in een kruis is een kruisschakelaar. Een lichtpunt is geen cirkel met een kruis, maar gewoon een lijn die eindigt op een kruis.

Oefen: welk symbool is dit?

Wat staat er per kring op het schema

Voorbeeld: kring A, de living

Twee dubbele stopcontacten, één enkel stopcontact en een lichtpunt met een schakelaar, in de volgorde waarin de kabel ze bereikt.

Zonder schema's geen keuring. Het AREI vraagt twee tekeningen, samen met het keuringsverslag het "elektrisch dossier" van je woning. Hoe je de symbolen leest en een kring tekent, zie je in module 09; een eerste indeling maak je met de kringplanner.

Wat de keurder doet

1. Documenten nakijken: eendraadschema, situatieschema, EAN-code van de aansluiting.
2. Visuele controle: kleurcodes, secties, beveiligingen, etiketten, badkamervolumes, bevestiging van kabels.
3. Metingen: aardingsweerstand, isolatieweerstand, werking en gevoeligheid van elke differentieel, continuïteit van de beschermingsgeleiders.
4. Verslag: conform of niet-conform, met de lijst van inbreuken.

Een laadpaal bevat vermogenselektronica die bij een fout een gelijkstroomlek kan veroorzaken. Een gewone differentieel type A werkt maar gegarandeerd tot 6 mA gelijkstroom. Daarboven kan zijn kern verzadigen: hij wordt "blind" en schakelt ook bij een gewone fout niet meer af.

Stappenplan

1. Check de handleiding van je laadpaal: heeft hij ingebouwde 6 mA DC-detectie? Welke voorbeveiliging schrijft de fabrikant voor?
2. Bereken de sectie in functie van de laadstroom en de afstand. 6 mm² voor 32 A is gangbaar; bij lange trajecten ga je hoger.
3. Plaats in het bord: automaat + differentieel 30 mA (type A met detectie in de paal, anders type B).
4. Zet de laadpaal op je eendraad- en situatieschema en laat de uitbreiding keuren.

Het KB van 6 oktober 2025 bracht voor het eerst een volledig kader voor gelijkstroominstallaties in Boek 1. Het is van toepassing op installaties die vanaf 1 april 2026 worden aangelegd of gewijzigd. Wat vóór die datum conform gekeurd werd, blijft conform.

Zonnepanelen (PV)

• De omvormer hangt op een eigen kring met een eigen automaat.
• Plaats een zichtbare scheidingsschakelaar aan AC-zijde, en aan DC-zijde volgens de voorschriften van de omvormer.
• Etiketteer het bord: "Opgelet, installatie met twee voedingsbronnen".
• Meld de installatie aan bij de netbeheerder en laat haar keuren vóór ingebruikname.

Thuisbatterij

• Een AC-gekoppelde batterij heeft een eigen omvormer en eigen kring; een DC-gekoppelde batterij (hybride omvormer) valt onder de nieuwe DC-regels.
• Volg de fabrikant voor ventilatie, plaatsing en afstand tot brandbare materialen.
• Batterij, omvormer en beveiligingen komen op beide schema's.

Domotica, zoals KNX, een Shelly achter een schakelaar of een DIN-relais aangestuurd door Home Assistant, verandert niets aan de basisregels: sectie, beveiliging, differentieel en aantal punten blijven gelden. Er komen wel een paar aandachtspunten bij.

• Scheiding van spanningen: busleidingen en 24 V-kabels (ZLVS) liggen niet los tussen 230 V-draden in dezelfde doos, tenzij ze geïsoleerd zijn voor de hoogste spanning of fysiek gescheiden.
• Modules in inbouwdozen: gebruik enkel CE-gemarkeerde modules, respecteer de maximale belasting en voorzie voldoende ruimte en ventilatie in de doos.
• Schema: het eendraadschema toont wat de verbruikers schakelt (relais, dimmer, module) en achter welke automaat die staat.
• Schakelen in de fase: een relais of schakelaar onderbreekt altijd de fase, nooit enkel de nul.

De meeste storingen in een woning volgen een vast patroon. Wie methodisch werkt, vindt de oorzaak meestal in een paar minuten, zonder een doos te openen. De hoofdregel: eerst isoleren, dan pas openmaken.

Wegwijzer: wat is er gebeurd?

Klik je situatie aan en volg de stappen.

Je meetgereedschap